Brazylijskie teksty medyczne tworzą niekiedy powiązanie między Ciganos (Romami) a rozprzestrzenianiem się jaglicy – zakaźnej choroby oczu. Twierdzenie to przybrało standardową formę i brzmi mniej więcej tak: jaglica została sprowadzona do kraju w XVIII wieku przez Ciganos, wygnanych z Portugalii do prowincji Maranhão i Ceará. Niniejszy artykuł śledzi genezę tego twierdzenia, wskazując na grupę okulistów z północno-wschodniej Brazylii (Nordeste), działających na początku XX wieku, zwłaszcza w Ceará. Tekst ujawnia, że w tezę tę wpisanych jest szereg projektów rasowych, i dowodzi konieczności relacyjnego podejścia do dynamiki urasowienia Romów. Analiza społecznej pozycji Romów, cech im przypisywanych w stosunku do innych społeczności oraz sposobów, w jakie owe wspólnoty były urasawiane, nie tylko przynosi nowe spostrzeżenia, ale także przełamuje utrzymującą się izolację studiów romskich (Romani studies).
Brazilian medical texts sometimes forge a link between Ciganos (Romanies) and the spread of trachoma, an infectious eye disease. The form of the claim has become standardized into something like this: trachoma was brought to the country in the eighteenth century by Ciganos who were deported from Portugal to the provinces of Maranhão and Ceará. This article traces the origins of this claim to a group of early twentieth-century ophthalmologists from Northeast Brazil, particularly in Ceará. It reveals that several racial projects are folded into the claim and makes a case for the need to approach the dynamics of racialization of Romanies relationally. The analysis of the Romani societal position, characteristics ascribed to them in relation to other communities, and the ways those communities are racialized not only reveals new insights but breaches the continued insularity of Romani studies.
Starszy pracownik naukowy w Zakładzie Mobilności i Migracji Instytutu Etnologii Czeskiej Akademii Nauk oraz kierownik projektu Romani Atlantic. Wykładał na University of Kent oraz odbył staż podoktorski na Uniwersytecie Goethego we Frankfurcie. Stopień doktora uzyskał na uczelni Goldsmiths (University of London). Owocem jego badań wśród Romów z grupy Calon w Brazylii jest monografia From Itinerant Trade to Moneylending in the Era of Financial Inclusion. Jest współredaktorem dwóch prac zbiorowych… W ramach projektu Romani Atlantic prowadzi badania archiwalne i etnograficzne w czterech obszarach luzofońskiego Atlantyku.
