Artykuł omawia jedyną znaną, powojenną relację z powstania warszawskiego 1944 r., która odnosi się do obecności Romów w Reducie Wawelskiej. Została napisana w 1947 r. przez żołnierza Armii Krajowej Władysława Sieroszewskiego, który znalazł się w momencie jego wybuchu w tym miejscu. Reduta Wawelska została ufortyfikowana przez powstańców w dzielnicy Ochota i broniła się przed okupantem niemieckim od 1 do 11 sierpnia 1944 r. W walkach wzięła udział ludność cywilna, w tym czynnie z bronią w ręku Romowie. Romski punkt oporu znajdował się w budynku usytuowanym przy ul. Żwirki i Wigury, w przedwojennym gmachu dowództwa Marynarki Wojennej RP. Choć relacja Sieroszewskiego stanowiła najdokładniejszy i uznawany za bardzo wiarygodny zapis tego, co działo się w Reducie, była także dokumentem, którym polscy i niemieccy sędziowie oraz prokuratorzy posługiwali się jako dowodem w sprawie zbrodni niemieckich na cywilnych mieszkańcach Warszawy podczas pacyfikacji Ochoty, to wątek romski został z historiografii usunięty jako nieistotny i niepasujący do powstającego od lat 70. w PRL obrazu walk AK. Przemilczenie to ma swoje źródło w negatywnych stereotypach wobec Romów i generalnej niechęci społeczeństwa większościowego do zauważania romskiej historii tam, gdzie się ona faktycznie manifestowała.
The article discusses the only known account of the 1944 Warsaw Uprising written after World War II that refers to the presence of Roma in the Wawel Redoubt in Warsaw (Ochota district). It was written in 1947 by Home Army soldier Władysław Sieroszewski, who found himself there on August 1, 1944. Fortified by the insurgents, the Redoubt defended itself against the German occupiers from August 1 to 11, 1944. Civilians took part in the fighting, including Roma who had arrived in the occupied capital before the outbreak of the uprising, actively taking up arms. The Roma resistance point was located in a building on Żwirki i Wigury Street, in the pre-war headquarters of the Polish Navy. Sieroszewski’s account was considered a very reliable record of what happened in the Redoubt. In addition, although it was also a document used as evidence by Polish and German judges and prosecutors in the case against German criminals who committed murders of civilian residents of Warsaw during the pacification of Ochota, the Roma theme was removed from historiography as irrelevant and incompatible with the image of the Home Army’s struggles that had been emerging in the Polish People’s Republic since the 1970s. This omission stems from negative stereotypes about the Roma and the general reluctance of the majority society to acknowledge Roma history where it actually manifested itself.
Adiunkt w Katedrze Historii Społecznej i Edukacji Instytutu Historii Uniwersytetu Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie. Zajmuje się stosunkami etnicznymi w XX w., ze szczególnym uwzględnieniem historii Romów, Żydów i relacji polsko-żydowskich na ziemiach polskich. Autorka licznych artykułów poświęconych królewskiej rodzinie Kwieków, uczestnik polskich i międzynarodowych projektów/grantów naukowych poświęconych Romom i Żydom w okresie międzywojennym.
